Prawo pracownika do informacji o wynagrodzeniach
wniosek, termin i wzór odpowiedzi
Każdy pracownik będzie mógł zapytać pracodawcę, ile średnio zarabiają kobiety i mężczyźni na stanowiskach o tej samej wartości co jego. Wyjaśniamy na podstawie projektu ustawy UC127, kto może złożyć wniosek, ile czasu jest na odpowiedź, co zrobić, gdy dane zdradziłyby czyjąś pensję, i pokazujemy przykładową odpowiedź.
Co obowiązuje, a co jest w projekcie
Prawo do informacji o wynagrodzeniach wynika z art. 6 i 7 dyrektywy (UE) 2023/970. W Polsce ma je wprowadzić ustawa o wzmocnieniu stosowania prawa do jednakowego wynagrodzenia (projekt UC127, rozdział 3, art. 12–17). Ostatnia wersja projektu pochodzi z 29 kwietnia 2026 r. i nie została jeszcze przyjęta przez Radę Ministrów.
Już obowiązuje tylko część dotycząca rekrutacji – informacja o wynagrodzeniu dla kandydata i zakaz pytania o dotychczasowe zarobki. Opisujemy ją w artykule jawność wynagrodzeń w rekrutacji. Dziś pracownik może też na podstawie art. 15 RODO zapytać o własne dane, w tym o swoje wynagrodzenie, ale nie o średnie innych osób.
Trzy nowe prawa pracownika
| Prawo | Co obejmuje | Przepis projektu |
|---|---|---|
| Dostęp do kryteriów wynagradzania | czynniki, od których zależą wynagrodzenia, ich poziomy i podwyżki – udostępnione w sposób przyjęty w firmie; poniżej 50 pracowników kryteria podwyżek na wniosek, w 30 dni | art. 12 |
| Wniosek o informację o wynagrodzeniach | własne wynagrodzenie oraz średnie wynagrodzenia kobiet i mężczyzn w kategorii pracowników, miesięczne i godzinowe | art. 14 |
| Coroczne przypomnienie | raz w roku pracodawca informuje wszystkich pracowników, że mogą złożyć taki wniosek | art. 13 |
Do tego dochodzi prawo do rozmawiania o własnej pensji (art. 16). Wszystkie te prawa dotyczą każdego pracodawcy, bez progu zatrudnienia.
Wniosek o informację krok po kroku
- Pracownik składa wniosek na papierze lub elektronicznie – osobiście, przez zakładową organizację związkową albo przez organ do spraw równości. Związek lub organ dołącza zgodę pracownika.
- Pracodawca ustala kategorię pracownika, czyli grupę osób wykonujących tę samą pracę lub pracę o jednakowej wartości. Tu przydaje się wartościowanie stanowisk – bez niego trudno uzasadnić, kogo objęła średnia.
- Pracodawca liczy średnie za 12 miesięcy, za które wypłacono wynagrodzenie, poprzedzających miesiąc złożenia wniosku: miesięczne i godzinowe, osobno dla kobiet i mężczyzn, oraz poziom samego pracownika.
- Sprawdza, czy dane nie zdradzą czyjejś pensji. Jeśli zdradzą, stosuje tryb opisany niżej.
- Odpowiada na piśmie (papier lub forma elektroniczna) niezwłocznie, najpóźniej w 30 dni, w sposób przystępny także dla osób z niepełnosprawnościami.
- Jeśli pracownik uzna informację za niepełną, może złożyć drugi wniosek o dodatkowe wyjaśnienia, wskazując, czego mu brakuje. Na odpowiedź znowu jest 30 dni.
30 dni czy 2 miesiące?
Art. 7 ust. 4 dyrektywy pozwala odpowiedzieć w rozsądnym terminie, nie dłuższym niż 2 miesiące. Projekt polskiej ustawy skraca ten czas do 30 dni od złożenia wniosku (art. 14 ust. 8). W wielu omówieniach nadal pojawiają się 2 miesiące. Planując procedurę, przyjmij 30 dni, dopóki uchwalona ustawa nie wskaże innego terminu.
30 dni wystarczy, jeśli kategorie i dane płacowe są przygotowane wcześniej. Jeśli przy każdym wniosku trzeba od nowa ustalać, kto wykonuje pracę o jednakowej wartości, termin łatwo przekroczyć.
Przykład odpowiedzi na wniosek
Specjalistka ds. kadr z fikcyjnej firmy z artykułu o wspólnej ocenie wynagrodzeń pyta o informację. Jej stanowisko należy do kategorii C. Przyjmujemy 168 godzin pracy w miesiącu.
W odpowiedzi na Pani wniosek z 3 marca przekazujemy informacje za okres od marca ubiegłego roku do lutego bieżącego roku. Pani stanowisko należy do kategorii C, obejmującej stanowiska o jednakowej wartości według naszego systemu wartościowania (operator maszyn, opiekun klienta, specjalista ds. kadr, specjalista ds. księgowości, specjalista IT).
- Pani średnie wynagrodzenie: 7 250,00 zł miesięcznie, 43,15 zł za godzinę.
- Średnie wynagrodzenie kobiet w kategorii C: 7 251,00 zł miesięcznie, 43,16 zł za godzinę.
- Średnie wynagrodzenie mężczyzn w kategorii C: 7 702,00 zł miesięcznie, 45,85 zł za godzinę.
Kwoty są brutto i obejmują wszystkie składniki wynagrodzenia. Kryteria ustalania wynagrodzeń i podwyżek znajdzie Pani w regulaminie wynagradzania. Jeśli informacja jest dla Pani niepełna, może Pani złożyć wniosek o dodatkowe wyjaśnienia.
Różnica między średnimi kobiet i mężczyzn wynosi tu 5,9%. Pracownica może zapytać o jej przyczyny, dlatego warto mieć je spisane, zanim przyjdzie pierwszy wniosek. W tym przykładzie to głównie dodatek za pracę w nocy, opisany w artykule o wspólnej ocenie.
Gdy dane zdradziłyby czyjąś pensję
W małej kategorii średnia może ujawnić wynagrodzenie konkretnej osoby. Jeśli w kategorii jest jeden mężczyzna, „średnia mężczyzn” to po prostu jego pensja. Projekt przewiduje na taki przypadek osobny tryb (art. 41–43):
- pracodawca nie przekazuje takiej informacji samemu pracownikowi i informuje go o tym,
- na wniosek pracownika przekazuje dane związkowi zawodowemu albo organowi do spraw równości,
- związek lub organ doradza pracownikowi w sprawie ewentualnych roszczeń, nie ujawniając rzeczywistych pensji innych osób.
Projekt nie podaje minimalnej liczby osób w kategorii. Ustal własną regułę, np. średnią podajesz bezpośrednio tylko wtedy, gdy obejmuje co najmniej kilka osób danej płci, i stosuj ją jednakowo. To nasza praktyczna rekomendacja, a nie wymóg przepisów.
Koniec klauzul poufności płac
Według art. 16 projektu pracownikowi nie można uniemożliwić ujawniania informacji o jego wynagrodzeniu. Postanowienia umów o pracę, regulaminów, układów zbiorowych i innych aktów, które tego zabraniają, będą nieważne. Warto już teraz przejrzeć wzory umów i regulaminy pod kątem zapisów o „poufności wynagrodzenia”.
Pracodawca zachowuje jedno narzędzie (art. 17): może zobowiązać pracownika, by średnich otrzymanych na wniosek nie wykorzystywał w innym celu niż ochrona prawa do równego traktowania. Nie może natomiast zakazać rozmowy o własnej pensji.
Kryteria wynagradzania i podwyżek
Według art. 8 projektu pracodawca określa czynniki, od których zależą wynagrodzenia, ich poziomy i wzrost, w sposób obiektywny i neutralny płciowo. Art. 12 wymaga, by pracownicy mieli do nich dostęp. W praktyce chodzi o odpowiedź na trzy pytania:
- od czego zależy, ile ktoś zarabia na danym stanowisku (np. siatka płac, grupy zaszeregowania),
- od czego zależy, gdzie w przedziale znajduje się konkretna osoba (np. doświadczenie, uprawnienia, wyniki oceny),
- od czego zależy podwyżka lub awans (np. coroczny przegląd, kryteria awansu).
Firmy z regulaminem wynagradzania mają większość tych informacji spisaną. Pozostałe powinny je przygotować, bo bez nich trudno odpowiedzieć także na pytanie „dlaczego zarabiam mniej niż średnia”.
Kary i ryzyko
Projekt z 29 kwietnia 2026 r. przewiduje grzywnę od 2 000 do 60 000 zł (art. 59), m.in. gdy pracodawca:
- nie określa czynników ustalania wynagrodzeń i podwyżek (pkt 5),
- nie zapewnia dostępu do tych czynników albo nie udostępnia ich na wniosek (pkt 6 i 7),
- nie informuje co roku o prawie do wniosku (pkt 8),
- nie udziela informacji na wniosek pracownika (pkt 9).
Ważniejsze może być ryzyko w sądzie. Według art. 52 projektu, jeśli pracodawca naruszył obowiązki dotyczące przejrzystości wynagrodzeń, w sporze o dyskryminację płacową to on musi udowodnić, że kierował się obiektywnymi powodami – nawet gdy pracownik niczego nie uprawdopodobnił.
Jak się przygotować już teraz
- Wyznacz kategorie pracowników. Najlepiej na podstawie wartościowania stanowisk.
- Policz średnie w kategoriach – miesięczne i godzinowe, osobno dla kobiet i mężczyzn, za ostatnie 12 miesięcy.
- Oznacz małe kategorie, w których średnia zdradziłaby czyjąś pensję, i przygotuj dla nich tryb przez związek lub organ do spraw równości.
- Spisz kryteria wynagradzania i podwyżek albo zaktualizuj regulamin wynagradzania.
- Usuń klauzule poufności płac z wzorów umów i regulaminów.
- Przygotuj procedurę i wzór odpowiedzi: kto przyjmuje wnioski, kto liczy dane, kto podpisuje, jak pilnujesz 30 dni.
- Zaplanuj coroczną informację dla pracowników o prawie do wniosku.
Średnie kobiet i mężczyzn w kategoriach możesz sprawdzić w bezpłatnym kalkulatorze luki płacowej albo w module luki płacowej VeyraHR, który pokazuje też kategorie z różnicą co najmniej 5%. Odpowiedź na konkretny wniosek przygotowujesz na tej podstawie samodzielnie.
Źródła
- Dyrektywa (UE) 2023/970 – art. 6 (przejrzystość ustalania wynagrodzeń) i art. 7 (prawo do informacji) (EUR-Lex)
- Projekt ustawy UC127 z 29 kwietnia 2026 r. (art. 8, 12–17, 41–43, 52, 59) – Rządowe Centrum Legislacji
Stan prawny na 20 listopada 2026 r. Tekst ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. Polska ustawa wdrażająca dyrektywę (UE) 2023/970 nie została jeszcze uchwalona – po jej przyjęciu zaktualizujemy treść.
Najczęstsze pytania
Czy pracownik może już dziś zapytać o średnie zarobki kolegów?
Jeszcze nie. Prawo do informacji o średnich wynagrodzeniach kobiet i mężczyzn w kategorii ma wprowadzić ustawa wdrażająca dyrektywę (UE) 2023/970, która jest na etapie projektu (UC127, wersja z 29 kwietnia 2026 r.). Dziś pracownik może na podstawie RODO zapytać o własne dane, w tym o swoje wynagrodzenie.
Czy pracownik pozna pensję konkretnej osoby?
Nie. Pracownik dostaje swoje wynagrodzenie i średnie wynagrodzenia kobiet i mężczyzn w swojej kategorii. Jeśli średnia pozwoliłaby ustalić pensję konkretnej osoby, np. w kategorii jest jedna kobieta, projekt każe przekazać dane tylko związkowi zawodowemu albo organowi do spraw równości, a nie samemu pracownikowi.
Ile czasu ma pracodawca na odpowiedź?
Według projektu z 29 kwietnia 2026 r. – niezwłocznie, najpóźniej w 30 dni od złożenia wniosku. Dyrektywa pozwala na rozsądny termin do 2 miesięcy, ale polski projekt jest surowszy.
Za jaki okres liczy się średnie wynagrodzenia?
Według projektu za 12 miesięcy, za które wypłacono wynagrodzenie, poprzedzających miesiąc złożenia wniosku. Pracodawca podaje poziom miesięczny i godzinowy.
Czy wniosek musi złożyć pracownik osobiście?
Nie. Według projektu wniosek można złożyć osobiście, przez zakładową organizację związkową albo przez organ do spraw równości. Gdy wnioskuje związek lub organ, dołącza zgodę pracownika.
Czy mogę zakazać pracownikom rozmów o zarobkach?
Według projektu nie. Pracownikowi nie można uniemożliwić ujawniania informacji o własnym wynagrodzeniu, a klauzule poufności płac w umowach, regulaminach i układach zbiorowych będą nieważne. Pracodawca może jedynie zobowiązać pracownika, by średnich otrzymanych na wniosek nie wykorzystywał do celów innych niż ochrona równego traktowania.
Czy obowiązek dotyczy małych firm?
Tak, prawo do wniosku nie ma progu zatrudnienia. Różnica dotyczy kryteriów podwyżek: pracodawca zatrudniający mniej niż 50 pracowników udostępnia je dopiero na wniosek, w 30 dni, zamiast z góry wszystkim pracownikom.
Jaka kara grozi za brak odpowiedzi na wniosek?
Projekt przewiduje grzywnę od 2 000 do 60 000 zł m.in. za nieudzielenie informacji na wniosek, brak corocznej informacji o prawie do wniosku i brak dostępu do kryteriów wynagradzania (art. 59). Naruszenie tych obowiązków przerzuca też na pracodawcę ciężar dowodu w sporze o równą płacę (art. 52).
VeyraHR liczy wskaźniki z dyrektywy o jawności wynagrodzeń z pliku CSV z Twojego systemu kadrowego: luka średnia i mediana, składniki zmienne, kwartyle płac i kategorie z różnicą co najmniej 5%.